Παρασκευή, 31 Ιουλίου 2009

Εξάρες


Στα 26 της επιτέλους είχε αρχίσει να βρίσκει το δρόμο της. Μετά από πολλές φουρτούνες έμοιαζε να έχει βρει λιμάνι. Οι φυλακές, το κυνηγητό, η ανέχεια, η οικογενειακή κατακραυγή είχαν αρχίσει να φαντάζουν μακρυνό παρελθόν. Ο Τσιτσάνης την είχε ξεχωρίσει. Ήταν και φίλοι πλέον. Στην ταβέρνα του Τζίμη του Χονδρού στην Αχαρνών είχε πλέον την ευκαιρία να πραγματοποιήσει το παιδικό της όνειρο. Να ακολουθήσει τα βήματα της Σοφίας Βέμπο.
Οι λογαριασμοί του παρελθόντος, όμως ήταν ακόμη ανοιχτοί. Και την περίμεναν στη γωνία. Θα εκτροχιαζόταν πάλι...
Ηταν Δεκέμβριος του 1948. Ο Εμφύλιος σε εξέλιξη, αυτή στο πάλκο με τον Τσιτσάνη. Το παρέλθον της στην Αντίσταση γνωστό και τη συμμετοχή της στα Δεκεμβριανά το 44 κάποιοι δεν την ξεχνούσαν.Μια παρέα από Χίτες μπαίνει μέσα. Ένας από αυτούς την πλησιάζει και της ζητάει να τραγουδήσει "Του Αητού ο γιος". Αρνείται...
-Πες του αητού το γιο, γιατί θα σε καθαρίσω Βουλγάρα!!! ουρλιάζει.
Αρνείται και φεύγει για την κουζίνα.Οι Χίτες την ακολουθούν.Την κυκλώνουν και την τσακίζουν στο ξύλο.
Μεγάλη πίκρα θα της μείνει. Από τους άνδρες του μαγαζιού κανείς δεν αντέδρασε. Κανείς δεν την προστάτεψε. Ούτε ο Τσιτσάνης. Έξι Χίτες την χτυπούσαν αλύπητα και δεν κινήθηκε κανείς. Την πίκρα της αυτή την ανέφερε σε όλη της τη ζωή.Τον Τσιτσάνη δεν τον συγχώρεσε και συνεργάστηκαν ξανά μόνο μετά από 25 χρόνια. Έφυγε από τον Τζίμη τον Χοντρό και πήγε μαζί με τον Βαμβακάρη σε μια ταβέρνα στην Πατησίων, τον "Παναγάκη".

Είχε γεννηθεί το 1921, στη Δροσιά, ένα χωριό κοντά στην Χαλκίδα. Σωτηρία Μπέλλου. Κόρη εύπορου καταστηματάρχη της Χαλκίδας. Πήρε το όνομα του αγαπημένου της παππού, του ιερέα Σωτήρη Παπασωτηρίου. Παπάς στο Σχηματάρι και με μεγάλη αδυναμία στην εγγονή του. Την έπαιρνε μαζί του στην εκκλησία. Έρχεται σε επαφή με τους ψαλμούς, που από μικρή θα την συγκινήσουν. «Με μάγευαν από παιδί εκείνοι οι ήχοι. Οι φωνές των ψαλτάδων ακουμπούσαν την ψυχή μου… Οταν θα μεγάλωνα λίγο, σκεφτόμουν, θα μπορούσα κι εγώ να ψέλνω».
Μια μέρα ζητάει από τον πατέρα της να την πάει στον κινηματογράφο. Έπαιζε την "Προσφυγοπούλα", με την Σοφία Βέμπο. Έγινε το χατήρι της. Στο σπίτι, μπροστά στον καθρέφτη έκανε τα σκέρτσα και τις κινήσεις της Βέμπο. Αποκτάει την πρώτη της κιθάρα. "Θα γίνω τραγουδίστρια! ". Παρά τις συστάσεις της μάνας της, της αρβανίτισας Ελένης Μπέλλου που δεν ήθελε να δει τη μεγαλοκόρη της τραγουδίστρια, εκείνη συνέχιζε. Ώσπου έφαγε το ξύλο της χρονιάς της. Αλλά και η Σωτηρία, αγύριστο, αρβανίτικο κεφάλι.
Γνωρίζεται στα 17 της με έναν ελεγκτή των ΚΤΕΛ στη Χαλκίδα. Την φλέρταρε συνέχεια, όταν την πετύχαινε στο μαγαζί του πατέρα της. Οι γονείς της την προειδοποιούν για το επικίνδυνο της γνωριμίας. Έκεινη το χαβά της. Θα τον παντρευτεί και θα ζήσουν μαζί έξι μήνες. Αυτός άστατος και σατράπης. Φωνές, καβγάδες, ξύλο. Η Σωτηρία όμως από τότε δε σήκωνε νταηλίκια και φοβέρες. Σε ένα μεγάλο καβγά πάνω θα του πετάξει βιτριόλι. Συλλαμβάνεται και καταδικάζεται. Τρεις μήνες υπόδικη στη Χαλκίδα και ένα μήνα στις φυλακές Αβέρωφ. Η ποινή μειώνεται στο Εφετείο σε έξι μήνες. Βγαίνει και επιστρέφει στη Χαλκίδα. Ξανά γκρίνια και ξύλο. Γονείς και αδέρφια χτυπούσαν την "χωρισμένη", την "βιτριολίστρια", την "φυλακισμένη" . Είχε ντροπιάσει την οικογένεια. Η ζωή της πλέον πραγματικό μαρτύριο. Δεν πήγαινε άλλο.

Ήταν πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940, όταν πήρε το τραίνο από τη Χαλκίδα για να κατέβει πια μόνιμα στην Αθήνα. Η Χαλκίδα δε τη χωρούσε άλλο. Στα ίδια βαγόνια με τους φαντάρους. Δουλεύει σαν υπηρέτρια. Το πλουσιοκόριτσο από τη Χαλκίδα δίνει τη μάχη της επιβίωσης. Κάνει μικρεμπόριο. Πουλάει τσιγάρα, πασατέμπο. Κάνει τη λαντζιέρα σε εστιατόριο.
Κατοχή. Εντάσσεται στο ΕΑΜ. Συλλαμβάνεται και περνά από την Μέρλιν για τα περαιτέρω... Το Δεκέμβριο του 1944 θα βρέθει στις μάχες της Αθήνας. «Ελαβα μέρος σε πολλές μάχες… ήμουν με τους αριστερούς της Χαλκίδας και σε μια μάχη κοντά στην Ομόνοια, οδός Βούλγαρη και Πειραιώς, τραυματίστηκα στο χέρι». Παίρνει μέρος σε μάχες και μετά τη Βάρκιζα. «Δεν φτάνει που μας έδερναν και μας σκότωναν οι Γερμανοί, μετά άρχισαν και οι δικοί μας να μας κυνηγάνε».

Μάιος του 45. Κατεβαίνει την Ιπποκράτους,είχε πάει να συναντήσει κάτι κοπέλες, μακρυνές συγγενείς της.Μπαίνει σε μια ταβέρνα στα Εξάρχεια. Ο ιδικτήτης του μαγαζιού και οι θαμώνες κοιτάζαν επίμονα την όμορφη νεαρή που κάθονταν μονάχη της. Βλέπει μια κιθάρα και ζητάει την άδεια του ιδιοκτήτη να τραγούδησει. Της είπε το ναι. Αρχίζει να παίζει και να τραγουδά ένα παλιό της Βέμπο. "Τι έχεις και όλο κλαις και δε μου το λες". Λέει και δεύτερο. "Αντιλαλούνε οι φυλακές τ' Ανάπλι και ο Γεντι-Κουλές". Το επόμενο βράδυ η Μπέλλου ξαναπάει στην ταβέρνα. Στην οποία παρότι θεωρούνταν λαική,σύχναζαν και πολλόι κοσμικοί. Ο θεατρικός συγγραφέας Κίμων Καπετανάκης πηγαίνει στην ταβέρνα μαζί με τον Βασίλη Τσιτσάνη να ακούσουν τη μικρή. Ο βάρδος του ρεμπέτικου ήδη γνωρίζει μεγάλη επιτυχία. Ενθουσιάζεται. Τον γοητεύει η φωνή της και η δεξιοτεχνία της στην κιθάρα. Τα βάζουν κάτω και συμφωνούν να μπουν στο στούντιο Επιτέλους! Τα είχε καταφέρει.

1947-1952. Στα χρόνια αυτά η Σωτηρία Μπέλλου γνωρίζει μεγάλη επιτυχία. Κάνει 120 ηχογραφήσεις και εμφανίζεται σε πολλά πάλκα. Συνεργάζεται με όλα τα μεγάλα ονόματα. Τσιτσάνης, Βαμβακάρης, Μητσάκης, Παπαιωάννου. Συννεφιασμένη Κυριακή, Σαν απόκληρος γυρίζω, Πέφτεις σε λάθη. Σβήσε το φως να κοιμηθούμε, Κάνε κουράγιο καρδιά μου κ.α. Με τον Τάκη Μπίνη πρωτοτραγουδάει το 52 τα Καβουράκια και το Απόψε κάνεις μπαμ. Εμφανίζεται σε πολλά κέντρα, ιδίως μετά την πίκρα που της άφησε το επεισόδιο με τους αλήτες της Χ.

Η πτώση. Από το 53 και ως το 1965 η καριέρα της γνωρίζει μαγάλη κάμψη. Ηχογραφεί πολύ λίγα τράγουδια και κατεβαίνει από τα πάλκα. Έχει μπλέξει για τα καλά με το τζόγο. Το μπαρμπούτι της γίνεται πάθος. Ό,τι έβγαζε το σκορπούσε σε όσους είχαν ανάγκες και στα ζάρια. «Είχα πάθει μελαγχολία. Λίγο οι ταλαιπωρίες της Κατοχής και του Εμφυλίου, λίγο το ξενύχτι και η κούραση, λίγο το ποτό και οι στενοχώριες, τα νεύρα μου κλονίστηκαν
Δεν το βάζει κάτω όμως. Παρ'ολο που από τον τζόγο δεν ξεμπέρδεψε ποτέ, ήθελε να επιστρέψει. «Μια μέρα θα ξαναγίνω η Σωτηρία Μπέλλου!»

Η επιστροφή. Το 1965 η Σωτηρία θα ξανανέβει σε πάλκο. Σε ένα κέντρο στο Περιστέρι, την «Ωραία Νήσο Λήδρα» θα ξαναξεκινήσει. Το 1966 θα κάνει και τη δισκογραφική της επάνοδο στη Lyra. Θα βγάλει το δίσκο «Τα Ρεμπέτικα της Σωτηρίας Μπέλλου» όπου θα τραγουδήσει κυρίως ξανά κλασικά ρεμπέτικα. Με το δίσκο αυτό θα ξεκινήσει με ολόκληρη σειρά από 12 δίσκους που κυκλοφόρησαν από το 1966 ως το 1980. Σε αυτούς τους δίσκους, που την έκαναν γνωστή στις νεότερες γενιές, η Σωτηρία τραγουδά παλιά ρεμπέτικα τραγούδια αλλά και καινούρια.Παράλληλα, τραγουδά σε μια σειρά κέντρα με επιτυχία. Καταφέρνει να κάνει και κάποιες οικονομίες, να κάνει ταξίδια στο εξωτερικό. Δεν αφήνει όμως και τις μπαρμπουτιέρες.
Πρωτοπορικές και οι συνεργασίες της με μοντέρνους συνθέτες. Δήμος Μούτσης(Το φράγμα), Διονύσης Σαββόπουλος(Το βαρύ ζειμπέκικο,1975,"Αχ Διονύση με έβαλες και τραγουδάω ποπ",του είπε), Ανδριόπουλος(Λαικά Προάστια).
198ο. "Λαικά Προάστια". Μια από τις πιο σημαντικές στιγμές της Μπέλλου στο «έντεχνο», τραγούδια λαϊκά με κοινωνικό στίχο τραγουδισμένα από την αυθεντική φωνή της. «Καισαριανή», «Ακροναυπλία», «Πλατεία Βάθης» είναι μερικά από τα τραγούδια του δίσκου. Ο δίσκος κυκλοφορεί το 1980. Αρχικά η Μοσχολιού προοριζόταν για το δίσκο, η οποία μάλιστα τράγουδησε κάποια το 1979 σε μια συναυλία, πριν την κυκλοφορία του δίσκου. Στην ίδια συναυλία τράγουδησε και η Μπέλλου. Ο συνθέτης Ηλίας Ανδριόπουλος την ακούει και καταλήγει πως εκείνη πρέπει να τα πει. Ο ιδρυτής της Lyra Αλέκος Πατσιφάς έχει αντιρρήσεις. Κρίνει πως η μεγάλη ρεμπέτισσα δεν θα προσαρμοστεί σε "έντεχνα κομμάτια". Τελικά πείθεται. Αρχικά ο δίσκος δεν πάει καλά. Σιγά σιγα όμως γνωρίζει τεράστια επιτυχία. Ξεπερνάει τις εκατό χιλιάδες αντίτυπα. Μια σπουδαία τραγουδίστρια ξεδιπλώνει τη μεγάλη φωνή της σε τραγούδια τελείως διαφορετικά από κείνα που την είχε συνηθίσει το κοινό.
1981. "Το Φράγμα"(Δήμος Μούτσης, Κώστας Τριπολίτης). Η Μπέλλου ερμηνεύει την Ντάλικα, το Δε Λες Κουβέντα, το Γράμμα από τη Λεγεώνα των Ξένων και άλλα επτά εκπληκτικά τραγούδια σε ένα δίσκο που άφησε εποχή. Ο Μούτσης σε σημειώμα του αναφέρει:
"Η Σωτηρία Μπέλλου βγήκε από το καμαράκι, μ’ αγκάλιασε, με φίλησε και μου ‘πε: «Ήταν καλά;» «Τέλεια», της απάντησα. Κι αφού πήρε ένα αντίγραφο σε μια κασέτα έφυγα. Πέντε μέρες αργότερα χτυπάει ξαφνικά το κουδούνι του σπιτιού μου στα Ιλίσια _ μέναμε πολύ κοντά. «Ποιος είναι;» «Η Σωτηρία, ρε, άνοιξε». Ανοίγω και μπαίνει μέσα μια Μπέλλου έξαλλη. «Τι μ’ έβαλες, ρε, να πω αυτό το κωλοτράγουδο; Τραγούδι είναι αυτό; ¨ολο «Όχι» είναι. Δε λες κουβέντα, δεν πας πουθενά, δεν κάνεις τίποτα. Τι διάολο, δηλαδή, χάθηκε να λέει κάπου: «Παρ’ όλα αυτά, σ’ αγαπάω». Έστειλα εξώδικο στον Πατσιφά, να μην κυκλοφορήσει. Θα γίνω ρεζίλι». Βρόντηξε την πόρτα κι έφυγε. Όταν όμως βγήκε το δείγμα και τ’ άκουσε, μου τηλεφώνησε κι ήρθε με κάτι λουλουδάκια σπίτι, μ’ αγκάλιασε συγκινημένη και μου ‘πε: ‘Φχαριστώ, ρε Δήμο, τελικά είμαι τυχερή’."

Στα τελευταία χρόνια της όπου εμφανίζεται γνωρίζει την αποθέωση. Τρέχουν να την ακούσουν από προσωπικότητες του διεθνούς τζετ-σετ μέχρι έλληνες πνευματικοί άνθρωποι. Ο Τσαρούχης συχνά δεν μπορούσε να κρύψει την συγκίνησή του όταν την άκουγε. Ξεχωριστή ιστορία έγραψε μαζί με Τσιτσάνη - Παπαϊωάννου, στην Καισαριανή, στο «Σκοπευτήριο» και στο «Χάραμα», για 10 χρόνια, ενώ με τους δύο τελευταίους εμφανίστηκε για μεγάλα διαστήματα στο «Όνειρο» και στο «Πρόσωπο» της Εθνικής οδού.
Το 1997 η φωνή της θα σβήσει οριστικά. Λίγοι άνθρωποι θα της συμπαρασταθούν εμφανιζόμενοι στο νοσοκομείο. Στη ζωή της έφερε πολλές φορές ασόδυο γνωρίζοντας την έμφυτη σε μερικούς τάση για αγνωμοσύνη και προδοσία. Αλλά στην καριέρα και στην υστεροφημία της, έφερε εξάρες.


Για τη «Συννεφιασμένη Κυριακή»
«Ηταν από τα τραγούδια που είχε γράψει ο Τσιτσάνης στην Κατοχή, τότε που στη χώρα μας όλα ήταν μαύρα. Τότε που όλα τα έσκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά… Αυτό το τραγούδι το αγαπούσα ιδιαίτερα, γιατί μου θύμιζε όλα όσα είχα περάσει κι εγώ στα δύσκολα εκείνα χρόνια»

Για το λαϊκό τραγούδι
«Λαϊκό τραγούδι είναι το ρεμπέτικο και ρεμπέτης ο λαϊκός τραγουδιστής. Αλλά όταν μιλάμε για λαϊκό εννοούμε το γνήσιο και το αυθεντικό. Είπανε διάφοροι ότι ρεμπέτης ήταν ο δυστυχισμένος, ο αδικημένος, ο κυνηγημένος και άλλα τέτοια. Αν υποθέσουμε ότι έτσι ήταν, ποιος ήταν ο αδικημένος και ο κυνηγημένος; Ο απλός λαός δεν ήταν ο αδικημένος και ο κυνηγημένος, από τους πρόσφυγες μέχρι και μετά στα δύσκολα εκείνα χρόνια; Αρα ρεμπέτικο είναι το λαϊκό. Οι ρίζες του είναι βγαλμένες από τον καημό του Ελληνα ο οποίος έχει υποστεί και έχει τραβήξει τόσα πολλά. Το ρεμπέτικο, οι ρίζες του βαστάνε από την ανατολή αλλά από Ελληνες όμως».






Παρασκευή, 24 Ιουλίου 2009

Ξέρεις ποιος είμαι εγώ, ρε;

http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8160698.stm

http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8161929.stm

Οι δύο παραπάνω ιστορίες μοιάζουν μεταξύ τους.

Στην πρώτη ο τέως πρόεδρος της Ινδίας υπεβλήθη στον καθιερωμένο έλεγχο πριν την επιβίβασή του σε αεροσκάφος, συμπεριλαμβανομένης και της αφαίρεσης των παπουτσιών.

Στη δεύτερη ένας έγχρωμος καθηγητής του Χάρβαρντ συνελήφθη, ενώ προσπαθούσε να μπει στο σπίτι του – είχε κλειδωθεί απέξω.

Και τα δύο συμβάντα απετέλεσαν αφορμή για επανεξέταση των φυλετικών ισορροπιών: της αποικιοκρατικής περιφρόνησης που δείχνουν οι πολυεθνικές απέναντι στους Ινδούς, στην πρώτη περίπτωση, και της ρατσιστικής προκατάληψης που δείχνει η αστυνομία των ΗΠΑ στη δεύτερη.

Για να είμαι ειλικρινής, δεν έχω ιδιαίτερη άποψη για καμιά από τις δύο αιτιάσεις, και, ούτως ή άλλως, δεν αποτελούν το θέμα μου σήμερα. Οι ιστορίες μού κέντρισαν το ενδιαφέρον και τις αναφέρω εδώ επειδή είναι παραδείγματα μιας φιλοσοφίας που στη χώρα μας έχει εκλείψει προ πολλού και που, όταν τη βλέπω στην πράξη στο εξωτερικό, ζηλεύω: Αναφέρομαι στην ιδέα ότι οι νόμοι εφαρμόζονται το ίδιο σε όλες τις περιπτώσεις.

Για να μην κατηγορηθώ για φραγκολεβαντινισμό θέλω να τεκμηριώσω τόσο την άποψη ότι στη χώρα μας πλέον επικρατεί ατιμωρησία, όσο και, αντιστρόφως, ότι το ίδιο δεν ισχύει στον υπόλοιπο δυτικό κόσμο.

Το πρόβλημα που έχει κανείς που θέλει να υποστηρίξει την άποψη ότι παραπτώματα δεν τιμωρούνται είναι ότι, ελλείψει στοιχείων, ακούγεται γραφικός ή συνωμοσιολόγος. «Και πού το ξέρεις εσύ ότι τα παίρνει, ρε μεγάλε;» ή «Στον κώλο του είσαι, μωρέ αδελφάκι μου;»

Μια πρώτη απάντηση, σίγουρα, θα μπορούσε να είναι πως ο μισθός πολλών κρατικών λειτουργών και πολιτικών δεν δικαιολογεί τα περιουσιακά στοιχεία που εμφανίζουν. Αλλά μια και ζούμε στη χώρα της προίκας, της αντιπαροχής και της γονικής δωρεάς ας δεχτούμε ότι τα κληρονόμησαν, τα παντρεύτηκαν κλπ.

Οι τρεις παρακάτω ενδείξεις, όμως, δεν καταρρίπτονται εξίσου εύκολα:

- Μια σειρά από υποθέσεις είτε δεν διαλευκαίνονται ποτέ, είτε οι τελικές ποινές (και ο αριθμός αυτών που τιμωρούνται) είναι δυσανάλογα μικρές σε σχέση με τη βαρύτητα των αδικημάτων. Προφανώς, λοιπόν, κάποιοι (αν θέλετε όχι απαραίτητα αυτοί που παρουσιάζονται στον τύπο ως ένοχοι) τη γλυτώνουν.

- Τα υψηλά κοινωνικά στρώματα δεν πηγαίνουν ποτέ στη φυλακή. Μπορεί να έχουμε την πιο τίμια άρχουσα τάξη στην ιστορία του πλανήτη, αλλά πείτε μου έναν πλούσιο ή διάσημο Έλληνα που να βρίσκεται αυτή τη στιγμή στον Κορυδαλλό. Στην πρόσφατη περίπτωση της σύλληψης του τραγουδοποιού Νίκου Καρβέλα, ήταν διάχυτη η εντύπωση πως, όντως, είναι παράλογο η αστυνομία να σταματάει κάποιον διάσημο.

- Αυτή η ατιμωρησία δεν είναι απλώς αποτέλεσμα διαφθοράς, αλλά είναι, σε πολλά σημεία, θεσμοθετημένη. Αναφέρομαι πρώτα πρώτα στο νόμο περί ευθύνης υπουργών. Αλλά και στο καθεστώς της βουλευτικής ασυλίας, η οποία όχι μόνο καλύπτει εξω-πολιτικές δραστηριότητες (πχ δέρνω τη γυναίκα μου), αλλά και σχεδόν ποτέ δεν αίρεται αν δεν το επιθυμεί ο ενδιαφερόμενος.

Αν θέλουμε να τοποθετήσουμε χρονικά τη μετάβαση της ελληνικής κοινωνίας σε αυτό το καθεστώς «σκοτώνω (ή κλέβω, ή οτιδήποτε) και δεν πληρώνω» πρέπει να στραφούμε στην περίοδο του σκανδάλου Κοσκωτά και του Ειδικού Δικαστηρίου. Η φράση «Έναν πρώην πρωθυπουργό δεν τον στέλνεις φυλακή, τον στέλνεις σπίτι του», η οποία πρωτακούστηκε τότε, σηματοδότησε και επίσημα την κατάλυση της νομιμότητας στο ελληνικό κράτος.

Να περάσουμε στο εξωτερικό. Δεν θέλω μέσα σε λίγες γραμμές να καλύψω συλλήβδην όλη τη Δύση. Θα αρκεστώ σε μία παρατήρηση και ένα παράδειγμα.

Η παρατήρηση είναι ότι σε αντίθεση με την Ελλάδα, μπορούμε να αναφέρουμε πολλά ονόματα επιφανών ξένων που να έχουν εκτίσει ποινές φυλάκισης (τυχαία αναφέρω Τζέφρυ Άρτσερ, Τζόναθαν Άιτκεν, Μπέρνι Μάντοφ, Μάικ Τάισον, Τζέημς Μπράουν).

Το παράδειγμα μου είναι αυτό του Ουώτεργκεητ. Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι είναι μια χαρακτηριστική περίπτωση από την αλλοδαπή, όπου έκαναν γαργάρα τη λαμογιά και οι ένοχοι έμειναν ατιμώρητοι. Πλην όμως α) τρεις συνεργάτες του Νίξον οδηγήθηκαν στη φυλακή β) ο ίδιος Πρόεδρος των ΗΠΑ αναγκάστηκε σε παραίτηση για υποκλοπές τηλεφώνων (!) και γ) η αμνηστία που του παρείχε ο διάδοχός του ήταν σαφής και καθαρή πολιτική κίνηση, η οποία πιθανότατα στοίχισε στο Φορντ τις επόμενες εκλογές και για την οποία ακόμα διαφωνούν οι ιστορικοί. Σε καμία περίπτωση, πάντως, δεν δημιούργησε δεδικασμένο για μελλοντική ασυλία των ανώτατων αξιωματούχων (εξ΄ού και είκοσι χρόνια μετά είχαμε την υπόθεση Κλίντον-Λεβίνσκι).

Όλα αυτά δεν τα γράφω από μια ξαφνική μανία εκδικητικότητας ή από μια αίσθηση δικαιοσύνης. Το θέμα είναι βαθύτερο. Οι ανθρώπινες κοινωνίες χωρίζονται στους αποδώ και στους αποκεί. Αν προτιμάτε τους από μέσα και τους απέξω, τους από πάνω και τους από κάτω. (Pace Μαρξ, το κριτήριο συμμετοχής στην κάθε ομάδα δεν είναι απαραίτητα οικονομικό, δηλαδή η πρόσβαση στα μέσα παραγωγής. Μπορεί επίσης να είναι κοινωνικό, ιδεολογικό, θρησκευτικό ή σεξουαλικό). Όλο το ζήτημα στην πολιτική είναι το πώς οι μεν, οι προνομιούχοι, οι οποίοι πάντα είναι πιο ολιγάριθμοι, θα καταφέρουν να διατηρήσουν τη θέση τους και να κρατήσουν τους δε ήσυχους.

Στις δημοκρατικές κοινωνίες η έννοια του Rule of Law, της ισχύος του νόμου, είναι θεμελιώδης για τη διατήρηση αυτής της ισορροπίας. Ο φόβος, λοιπόν, δεν είναι απλώς ότι οι ατιμώρητοι μεγαλοκαρχαρίες συμπατριώτες μας θα συνεχίσουν να βλάπτουν το σύνολο κυκλοφορώντας ελεύθεροι - αν και δεν βλέπω για ποιο λόγο κάποιος που δεν τιμωρήθηκε την πρώτη φορά να κωλώσει τη δεύτερη. Ο πραγματικός κίνδυνος είναι ότι θα φτάσουμε στο σημείο, όπου η αστυνομία θα προσπαθεί να συλλάβει κάποιον επειδή παραβίασε το κόκκινο, δεν πλήρωσε τους φόρους του ή χτύπησε τη γυναίκα του, και αυτός θα απαντάει: «Μόνο εμάς τα φτωχαδάκια πιάνετε, και αυτούς που γεννήθηκαν από πλούσια αποτέτοια τους αφήνετε ελεύθερους.»

Τετάρτη, 22 Ιουλίου 2009

Πάλι γελάνε μαζί μας (Β' μέρος)

Θεόφιλος Χατζημιχαήλ
Μυτιλήνη











Αυτή είναι "η μόνη γνήσια μας ταυτότητα, η καθαρώς μεσογειακή" (Χατζιδάκις). Στον σύγχρονο κόσμο θα είμαστε αυτό που μπορούμε και θέλουμε να είμαστε. Μια μικρή μεσογειακή χώρα εκπάγλου καλλονής, με ιδανικές κλιματολογικές συνθήκες, βαρύ όνομα και βαριά κληρονομιά. Με την δική μας σφραγίδα στην τέχνη, στα ήθη και στον τρόπο ζωής, που δεν έπαψαν να εξελίσσονται και να αναπλάθονται ακόμη και τον μεγάλο χειμώνα της τουρκοκρατίας.
Έχουμε μνήμη, ιστορία και συνέχεια.
Σε αυτόν τον τόπο επί 2500 χρόνια δεν σταμάτησε να γράφεται αυθύπαρκτη ποίηση, να δημιουργούνται αριστουργήματα πρωτότυπης ζωγραφικής, αρχιτεκτονικής, τραγουδιών και ανανεούμενων προσωπικών και κοινοτικών δεσμών βαθύτατης ανθρώπινης συνάφειας που πόρρω απέχουν από την ωφελιμιστική δυτική σκέψη.
Ευτυχώς οι Έλληνες "αεί παίδες εισίν".
Άναρχοι και ατίθασοι, έχουν τις παμπάλαιες νόρμες τους περί πολιτικώς ή κοινωνικώς "ορθού" και οι διάφοροι ξενόφερτοι κανόνες είναι για να παραβιάζονται. Μπορεί να συμβιβαζόμαστε επιφανειακά, να ακολουθούμε μόδες και ντιρεκτίβες αλλότριες, αλλά οι προγονοί μας δεν έσβησαν μέσα μας, "ζούνε και μετά το θάνατο τους" (Ασδραχάς).
Έχουμε δικαίωμα στη διαφορά.
Και ουδείς τεχνοκράτης δικαιούται να υποτιμά έναν λαό που δημιούργησε τον κορυφαίο λαϊκό πολιτισμό αγάπης και ανθρώπινης συναλληλίας. Άλλα είναι αυτά που μας γελοιοποιούν στα μάτια κάθε λογικού όντος και για τα οποία θα πρέπει να ντρεπόμαστε.
Η συστηματική καταστροφή του τόπου μας, η υποβάθμιση του λαϊκού μας πολιτισμού, η τουριστική εκπόρνευση, τα mousakas, souvlaki, rent a car, οι νησιώτισσες γιαγιάδες που φωνάζουν "rooms-rooms" στα λιμάνια, οι συντάξεις του ΙΚΑ, τα ράντζα των νοσοκομείων, ο εφιάλτης του Κηφισού, η τσιμεντοποίηση του Μαραθώνα, η ανοχή στη διαφθορά των διοικούντων.
Κάθε μέρα δρούμε βάναυσα εναντίον της ύπαρξης μας. Το πώς υπάρχουμε ακόμη ως χώρα είναι ανεξήγητο σαν θαύμα.
Σε μία και μόνη περίπτωση δικαιούται να γελάει ο πασαένας μαζί μας. Δυτικός, Ανατολίτης, Αφρικανός ή Εσκιμώος. Όταν τον κοιτάμε στα μάτια και προσπαθούμε να τον μιμηθούμε. Σαν τον σκύλο τον αφέντη του.



Διονύσης Χαριτόπουλος, Ημών των Ιδίων
Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα 2003

Τρίτη, 21 Ιουλίου 2009

Πάλι γελάνε μαζί μας



Διονύσης Χαριτόπουλος, Ημών των Ιδίων
Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα 2003


Mόλις πρωτοανοίξαμε τα μάτια μας ως ξαναγεννημένο ελληνικό κράτος, μας δείξανε το είδωλο της Δύσης. Εκεί ήταν οι νέοι κυρίαρχοι του σύγχρονου κόσμου και αν θέλαμε να προοδεύσουμε, στα δυτικά κράτη έπρεπε να προσκοληθούμε και σ' αυτά να μοιάσουμε.
Η Δύση έγινε ο μόνος προορισμός μας.
Έκτοτε , από το 1830 μέχρι σήμερα, οι ξένοι και οι ντόπιοι παιδονόμοι μας επιτηρούν σχολαστικά. Και κάθε φορά που προσπαθούμε να ξεφύγουμε και να κάνουμε το δικό μας, μας μαλώνουν. Δεν αρκεί να ανήκομεν στη Δύση , πρέπει να αντιγράψουμε τους Δυτικούς σε όλα τα σουσούμια τους.
Ιδίως τελευταία, με τη φούσκα της παγκοσμιοποίησης, οι ντόπιοι κράχτες του ολοσχερούς εκδυτικισμού κατάντησαν υστερικοί.
Πολιτικοί ταγοί και δημοσιολογούντες συγχύζονται υπέρμετρα με κάθε γηγενές έθος που επιβιώνει ακόμη. Αν στο λαγκαδά αμολάγαμε ταύρους στους δρόμους όπως στη Παμπλόνα, θα ήταν περισσότερο ανεκτό από τα Αναστενάρια. Αν φοράγαμε σκωτσέζικο κιλτ σαν τον Σον Κόνερι στις επίσημες στιγμές, θα ήταν πιο αποδεκτό από τη φουστανέλλα.
Κι αν γίνει καμιά στραβή - ζωντανή χώρα είμαστε - οι ετερόφωτοι ψαλιδόκωλοι μας επισείουν περιδεείς το φόβητρο των άλλων. Οι γνωστοί σαχλαμαράκηδες ξεσπαθώνουν στα κανάλια "πάλι γελάνε μαζί μας" και "τι θα πουν οι ξένοι". Μας εθίζουν να τρέμουμε το CNN όπως παλιά την κουτσομπόλα της γειτονιάς μας μη μας πιάσει στο στόμα της.
Είναι φανερό πως οι άνθρωποι πάσχουν.
Η πολιτισμική διαφορά και η εθνική ιδιαιτερότητα εκλαμβάνονται από το συρρικνωμένο Εγώ τους σαν μειονέκτημα. Όπως ο σπουδαγμένος σκερβελές που ντρέπεται για το τσεμπέρι της μάνας που τον σπούδασε.
Μάλλον δεν έχουν επίγνωση που φύτρωσαν.
Εδώ είναι Ελλαδα.
Είμαστε στη Βαλκανική Χερσόνησο,αλλά δεν είμαστε Σλάβοι. Συνορεύουμε με την Ανατολή, αλλά δεν είμαστε μουσουλμάνοι. Ανήκομε στην Ευρώπη, αλλά δεν είμαστε Δυτικοί.
Τί είμαστε; Έλληνες.
Αυτό κάποιοι συμπλεγματικοί δεν μπορούν να το αντέξουν.
Αδυνατούν να επωμιστούν την ιδιαιτερότητά μας. Με την πρώτη επίκριση γονατίζουν. Καμία αυτοπεποίθηση. Καμία υπερηφάνεια γι' αυτή τη μοναδικότητα που μας χαρίστηκε. Η συγγένεια και η ομοιότητα παρέχουν ασφάλεια, ενώ εμείς βιώνουμε την ευλογία και την κατάρα που ορίζουν το μοναχοπαίδι. Το οποίο δεν είναι a priori καλύτερο, ούτε χειρότερο από τα άλλα παιδιά. Είναι απλώς μοναχοπαίδι, με τις δικές του κληρονομιές και τα δικά του γνωρίσματα.
Τα επιπόλαια ρεπορτάζ του τύπου "πως μας βλέπουν οι ξένοι", που εμφανίζονται κάθε τόσο στα έντυπα, θέτουν κυρίως οικονομοτεχνικά κριτήρια και γι' αυτό τα συμπεράσματα μας αδικούν.
Δεν είμαστε δυνατοί σε αυτά. Αλλού είναι οι επιδόσεις μας.

Σε όσα μας μαθαίνουν λίγο-λίγο να περιφρονούμε. Στην Ελλάδα δεν ισχύει το βάρβαρο δυτικό αξίωμα "δεν υπάρχει κοινωνία, μόνο άτομα" (Θάτσερ). Δίνουμε ακόμη προτεραιότητα στις ανθρώπινες σχέσεις. Τον οικογενειακό κύκλο, την παρέα, τη φιλία, το ήθος και τον άλλον, την αλέγρα όψη της ζωής, την κοινωνική κρίση και το βίο μας.
Η οικογένεια, ο αρχαιότερος θεσμός του ανθρώπινου είδους, που ίχνη του ανακαλύπτονται πρι 130.000 χρόνια, στην Ελλάδα διαπνέεται ακόμη από αγάπη, σύμπνοια και αλληλεγγύη. Δεν φτάσαμε στη δυτική εξαχρείωση των γονιών που δανείζουν τα παιδιά τους , για να σπουδάσουν, και απαιτούν την πρώτη δόση εξόφλησης από τον πρώτο κιόλας μισθό.
Οι διάφοροι ανησυχούντες για την προς τα έξω εικόνα μας είναι κατά κανόνα ξενοσπουδαγμένα ανθρωπάρια που περιφρονούν τον τόπο τους. Είναι αυτοί που τοποθετούν τη χώρα στο τρίτο υπόγειο του δυτικού μεγάρου που βρεθήκαμε. Στους πάνω ορόφους και στα ρετιρέ οι άλλοι μπορούν να μπεκρουλιάζουν, να χυδαιολογούν, να βάζουν τη μουσική στη διαπασών, να πυροβολούνται κι εμείς στο υπόγειο "μούγγα στη στρούγκα" και να πατάμε στα νύχια μην ακουστούμε.
Δεν πρέπει να δίνουμε δικαίωμα.
Σαν το φτωχό μαθητή στο ακριβό σχολείο, που οφείλει υπέρμετρη σεμνότητα και μαθησιακή αφοσίωση για να δικαιολογείται η παρουσία του ανάμεσα στους προνομιούχους.
Τίποτα δεν κάνουμε καλά αν δεν υπάρχει το δυτικό του αντίστοιχο. Σε καθετί γνησίως ελληνικό καραδοκεί ο κίνδυνος να γίνουμε περίγελως των ξένων. Ο καθρέφτης της ζωής μας έχουν γίνει οι Δυτικοί. Με τη δική τους εικόνα διαρκώς αναμετριόμαστε.

Και προκειμένου να μας "συμμορφώσουν" χρησιμοποιούν κάθε λογής τεχνάσματα και ανοητολογίες. Πότε καταγγέλουν σαν "τούρκικες" τις πολιτιστικές κληρονομιές μας από την εποχή του Ομήρου και πότε μας υποβιβάζουν σε ημιάγριο βαλκανικό κρατίδιο που χρήζει εξευρωπαισμού.
Για να τελειώνουμε με αυτά τα φληναφήματα:
Η μόνη προσφορά των απέναντι σεβνταλήδων στον πολιτισμένο κόσμο είναι οι τουλίπες, τις οποίες καλλιέργησαν και προστάτευσαν επειδή άρεσαν στις γυναίκες των χαρεμιών. Τίποτα άλλο. Ούτε η κουζίνα τους ούτε η μουσική τους ούτε οι χοροί τους έχουν καμιά τούρκικη πρωτογένεια. Είναι δάνεια από τις χώρες που περιέλαμβανε η Οθωμανική Αυτοκρατορία και τα καρπούνται τώρα οι κακορίζικοι γείτονες.
Και είμαστε Μεσόγειοι, όχι Βαλκάνιοι...(συνεχίζεται)